Բացահայտիր Արմավիրը. Աղավնատան պատմական հուշարձանախմբի համապարփակ նկարագիրը
Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղը հայկական լեռնաշխարհի այն եզակի բնակավայրերից է, որտեղ մեկտեղված են բրոնզեդարյան շրջանի պաշտպանական կառույցները, միջնադարյան հոգևոր ճարտարապետությունը և նոր շրջանի վերածննդի կոթողները։
Գյուղի հյուսիսարևմտյան մասում վեր խոյացող բլրի վրա գտնվում է «Ամրոց» կոչվող հնավայրը, որի հիմքերը թվագրվում են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակով։ Այս կիկլոպյան ամրոցը ծառայել է որպես ռազմավարական հենակետ Արարատյան դաշտի մատույցները հսկելու համար, իսկ նրա հաստահեղուստ պատերը, որոնք կառուցված են հսկայական անմշակ քարերով, մինչ օրս վկայում են նախնադարյան շինարարական բարձր մշակույթի մասին։
Ամրոցը վերակառուցվել և օգտագործվել է նաև միջնադարում՝ ընդհուպ մինչև 19-րդ դարը, ինչը խոսում է տարածքի անընդմեջ բնակեցված լինելու մասին։
Ամրոցի անմիջական հարևանությամբ տարածվում է հնագույն գերեզմանոցը, որը ներառում է 10-20-րդ դարերի հարյուրավոր տապանաքարեր և խաչքարեր։ Այստեղ կարելի է տեսնել հայկական քանդակագործության էվոլյուցիան՝ սկսած վաղ միջնադարի պարզունակ հորինվածքներից մինչև զարգացած միջնադարի նրբահյուս զարդանախշերը։
Յուրաքանչյուր տապանաքար մի պատմություն է՝ փորագրված կենցաղային տեսարաններով կամ հոգևոր խորհրդանիշներով, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի մարդու աշխարհընկալումը։ Այս տարածքը հանդիսանում է բացօթյա թանգարան, որտեղ ամեն մի քարի տակ թաքնված է հազարամյակների հիշողություն։
Համալիրի հոգևոր կենտրոնը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է՝ կառուցված 1860 թվականին։ Այն եռանավ բազիլիկ կառույց է, որն առանձնանում է իր ճարտարապետական ամրությամբ և ներդաշնակ համաչափություններով։ Եկեղեցու մուտքի վերևում գտնվող զանգակատունը և ներսի կամարակապ սրահները ստեղծում են խորհրդավոր մթնոլորտ։
19-րդ դարում եկեղեցին եղել է գյուղի կրթամշակութային կյանքի զարկերակը։ Հատկանշական է, որ կառույցի պատերի մեջ տեղ-տեղ օգտագործվել են ավելի հին տաճարների քարեր, ինչը հայկական եկեղեցաշինության մեջ ընդունված հոգևոր շարունակականության խորհուրդն ունի։
Աղավնատան այս հուշարձանախումբը գտնվում է 40.2468° N, 44.2547° E կոորդինատներում և ներկայումս հանդիսանում է պատմության ու հնագիտության սիրահարների համար կարևորագույն ուղղություն, որի պահպանությունն ու ուսումնասիրությունը շարունակական բնույթ են կրում։
Լուսանկարները` Հուշարձանների պահպանության Արմավիրի մարզային ծառայության: