Բացահայտիր Արմավիրը. Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի․ Էջմիածնի պատմական սրբավայրն ու Արմավիրի թեմի առաջնորդանիստ տաճարը
Էջմիածին քաղաքում, Մայր Տաճարից ընդամենը փոքր հեռավորության վրա, կանգնած է հայկական ուշ միջնադարյան հոգևոր ճարտարապետության ուշագրավ կոթողներից մեկը՝ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։
Այս պատմական տաճարը հիմնադրվել է տասնութերորդ դարի երկրորդ կեսին՝ 1767 թվականին, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Սիմեոն Ա Երևանցու գահակալության տարիներին։ Կաթողիկոսի անմիջական նախաձեռնությամբ, հրամանով և անձնական միջոցներով իրականացված շինարարությունը նպատակ ուներ հոգևոր ապաստան ու աղոթատեղի ապահովել տեղի բնակչության համար։
Եկեղեցու կառուցման պատմական շարժառիթները սերտորեն կապված են Մայր Աթոռի տարածքային ձևավորման հետ։ Տաճարի արևելյան պատին, Ավագ խորանի ձախ կողմում, մինչ օրս անխաթար պահպանվում է քարեղեն բնօրինակ արձանագրությունը։ Սրբազան այդ փորագրությունը վկայում է, որ եկեղեցու հիմնադրումը անհրաժեշտություն դարձավ այն ժամանակ, երբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի շուրջը պաշտպանական մեծ պարիսպ կառուցվեց, ինչի հետևանքով հարակից բնակավայրն անջատվեց Աթոռի անմիջական տարածքից։ Բնակիչների հոգևոր կարիքները հոգալու համար Սիմեոն Երևանցի Հայրապետը ձեռնամուխ եղավ այս նոր տաճարի կառուցմանը՝ այն անվանելով Սուրբ Աստվածածնի պատվին։
Դարերի ընթացքում սրբավայրը դարձել է տեղի համայնքի հոգևոր կյանքի անբաժանելի մասը։ Քսաներորդ դարի երկրորդ կեսին՝ 1986 թվականին, Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի օրոք, իրականացվել են եկեղեցու համալիր վերանորոգման և բարեկարգման աշխատանքներ։ Հենց այդ տարիներին էլ տաճարի արտաքին տեսքն ամբողջացվել է նորակերտ ու վեհաշուք զանգակատնով, որը ներդաշնակորեն ձուլվել է կառույցի ընդհանուր ճարտարապետական անսամբլին:
Ներկայումս Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին ունի առանձնահատուկ կարգավիճակ. այն գործում է որպես Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու Արմավիրի թեմի առաջնորդանիստ տաճար։
Հոգևոր այս կենտրոնը շարունակում է իրականացնել իր առաքելությունը՝ ամեն օր ընդունելով բազմաթիվ հավատացյալների ու ուխտավորների։
Կառույցը գտնվում է 40°09′54″ հյուսիսային լայնության և 44°17′32″ արևելյան երկայնության աշխարհագրական կոորդինատներում։