Բացահայտիր Արմավիրը. Արմավիրի պատմական հիշողությունը. Հայկավան գյուղի մշակութային ժառանգության հետքերով
Արմավիրի մարզի Հայկավան բնակավայրը հայկական պատմաշխարհագրական միջավայրի այն եզակի կետերից է, որտեղ մի հողակտորի վրա հանդիպում են տարբեր դարաշրջանների շերտեր՝ սկսած նախնադարյան մշակույթից մինչև ուշ միջնադար և խորհրդային շրջանի հուշարձանագործություն։
Գյուղի պատմամշակութային դիմագիծը ձևավորվում է երեք հիմնական առանցքների շուրջ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ուրույն նշանակությունը տարածաշրջանի զարգացման գործում։
Հայկավանի ամենահին և գիտական տեսանկյունից ամենաարժեքավոր հատվածը «Արմավիր» քաղաքատեղին է։ Այն զբաղեցնում է հին աշխարհի հզորագույն բնակավայրերից մեկի՝ ուրարտական Արգիշտիխինիլիի արևելյան հատվածը։
Հնավայրի տարածքում պահպանված հնագիտական շերտերը փաստում են մարդկային գործունեության մասին դեռևս մ.թ.ա. IV-I հազարամյակներից։
Սա այն վայրն է, որտեղ ուրարտական թագավորները կառուցել են իրենց վարչական և տնտեսական կենտրոնները, իսկ ավելի ուշ՝ Երվանդունիների դարաշրջանում, այստեղ է բաբախել հայոց առաջին մայրաքաղաքի՝ Արմավիրի սիրտը։
Բլուրների վրա այսօր էլ տեսանելի են հնագույն ամրոցների պարիսպների մնացորդները, որոնք վկայում են բարձր զարգացած ճարտարապետական և քաղաքաշինական մտքի մասին։
Միջնադարյան շրջանում (X-XIII դդ.) այս տարածքը շարունակել է մնալ ակտիվ բնակեցված, ինչի մասին վկայում են գտնված բազմաթիվ կենցաղային իրերն ու շինությունների հետքերը։
Գյուղի հոգևոր կյանքի կենտրոնը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է, որը կառուցվել է 1875 թվականին։ Այն բազիլիկ տիպի կառույց է՝ իրականացված տեղական սև և մուգ գույների սրբատաշ քարից, ինչը հաղորդում է շինությանը վեհություն և խստություն։ Եկեղեցու ճարտարապետությունը բնորոշ է 19-րդ դարի հայկական գյուղական եկեղեցաշինությանը․ այն աչքի է ընկնում իր կայուն կառուցվածքով և ներդաշնակ համաչափություններով։
Պատուհանների և դռների կամարները զարդարված են նուրբ մշակված քարերով, որոնք ընդգծում են կառույցի հնամենի տեսքը։ Եկեղեցին տարիներ շարունակ ծառայել է որպես համայնքի միավորող ուժ՝ պահպանելով հայ քրիստոնեական ավանդույթները։
Գյուղի կենտրոնական մասում է գտնվում նաև հայ ժողովրդի նորագույն պատմության հերոսական էջերը մարմնավորող հուշարձանը՝ նվիրված Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված հայկավանցիների հիշատակին։ 1975 թվականին կանգնեցված այս հուշահամալիրը բաղկացած է զինվորի մոնումենտալ քանդակից և հուշապատից։ Քանդակը խորհրդանշում է խաղաղության պաշտպանությունը և հայրենիքի համար կյանքը զոհաբերած հերոսների անմահությունը։
Հուշարձանի շուրջ ձևավորված պուրակը սրբատեղի է դարձել տեղացիների համար, որտեղ ամեն տարի հարգանքի տուրք է մատուցվում զոհվածների հիշատակին։
Այս պատմական շերտերի համադրությունը Հայկավանը դարձնում է յուրօրինակ բացօթյա թանգարան, որը հնարավորություն է տալիս տեսնել և զգալ հայ ժողովրդի հազարամյա ուղին մեկ բնակավայրի շրջանակներում։
Տարածքի կոորդինատները՝ 40°05'30"N 43°59'31"E
Լուսանկարները` Հուշարձանների պահպանության Արմավիրի մարզային ծառայության: