Բացահայտիր Արմավիրը. Այգեշատի Թարգմանչաց վանքը. 7-րդ դարի խոնարհված գլուխգործոցը

Հայաստանի Արմավիրի մարզի Այգեշատ գյուղում է գտնվում վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության եզակի կոթողներից մեկը՝ Թարգմանչաց վանքը:

Պատմականորեն այս տարածքը պատկանել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արագածոտն գավառին: Վանքի հիմնադրման ստույգ թվականը հայտնի չէ, սակայն ճարտարապետական ոճն ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները թույլ են տալիս այն վստահորեն դասել 7-րդ դարի հուշարձանների շարքին:

Հայ անվանի ճարտարապետ և հնագետ Թորոս Թորամանյանն իր աշխատություններում մանրամասն անդրադարձել է այս կառույցին: Նա նշել է, որ տաճարն իր հորինվածքով, կանոնիկ ձևերով և ոճական լուծումներով սերտորեն առնչվում է Սուրբ Հռիփսիմե տաճարի ճարտարապետական տիպին:

Թորամանյանի դիտարկմամբ՝ թեև կառուցողի անունը մնում է անհայտ, սակայն շինության որակն ու 7-րդ դարին բնորոշ զուսպ, բայց վեհաշուք հարդարանքն անկասկած են դարձնում դրա պատկանելությունը հայկական ճարտարապետության «ոսկեդարին»:

Հետաքրքրական է նաև վանքի անվանագիտական պատմությունը: Ըստ ավանդության և պատմական տվյալների՝ անցյալ դարի ռուս-պարսկական պատերազմների տարիներին Խոյից այստեղ գաղթած բնակիչները տաճարն անվանել են Սուրբ Մարիամ Աստվածածին: Ավելի ուշ, Մեսրոպ եպիսկոպոս Սմբատյանցն այս ավերակներին տվել է «Թարգմանչաց վանք» անունը, թեև Թորամանյանը նշում էր, որ հստակ ապացույցներ, թե ինչու է հենց այդ անունն ընտրվել, իրեն հայտնի չեն եղել:

Տաճարը գտնվում է Էջմիածնից Օշական տանող ճանապարհի ձախ կողմում՝ Էջմիածնից ոչ հեռու: Այսօր հուշարձանը կիսավեր վիճակում է, սակայն պահպանված պատերն ու հիմքերը դեռևս հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել դրա երբեմնի հզորության և գեղեցկության մասին:

Վանքը հանդիսանում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու կարևոր սրբատեղիներից մեկը և ներառված է պետության կողմից պահպանվող հուշարձանների ցանկում:

Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 40.231944, 44.296111