Բացահայտիր Արմավիրը. Սուրբ Հռիփսիմե տաճար. Հայկական ճարտարապետության անխախտ խորհրդանիշը
Վաղարշապատի մուտքի մոտ վեր խոյացող Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին հանդիսանում է հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենակատարյալ և ամենաարժեքավոր կոթողներից մեկը։
Այն կառուցվել է 618 թվականին Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսի կողմից և իր տեսակով պատկանում է «հռիփսիմեատիպ» կենտրոնագմբեթ եկեղեցիների շարքին, որոնք աչքի են ընկնում իրենց կայունությամբ ու հավասարակշռված ծավալներով։ Տաճարը կառուցվել է քրիստոնեական հավատի համար նահատակված Սուրբ Հռիփսիմե կույսի մատուռի տեղում, որն, ըստ ավանդության, կանգնեցվել էր դեռևս 4-րդ դարի սկզբին Տրդատ Գ թագավորի և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից։
Եկեղեցու ճարտարապետական լուծումները ապշեցնում են իրենց հստակությամբ և երկրաչափական ճշգրտությամբ։ Այն արտաքուստ ուղղանկյուն է, սակայն ներսից ունի խաչաձև հատակագիծ՝ չորս խորաններով և չորս օժանդակ սենյակներով, որոնք միասին ստեղծում են միասնական և ամուր կառուցվածք։ Սուրբ Հռիփսիմեն դիմացել է բազմաթիվ երկրաշարժերի և պատերազմների՝ պահպանելով իր նախնական տեսքը գրեթե անփոփոխ, ինչը վկայում է հայ շինարարների բացառիկ վարպետության մասին։
Իր պատմական ու գեղագիտական հսկայական նշանակության շնորհիվ տաճարն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցանկում։
Այսօր Սուրբ Հռիփսիմեն ոչ միայն թանգարանային արժեք ունեցող հուշարձան է, այլև գործող տաճար՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու կարևորագույն սրբավայրերից մեկը։ Այն ամեն տարի հազարավոր ուխտավորների և զբոսաշրջիկների է ընդունում ամբողջ աշխարհից՝ մնալով հայոց հոգևոր վերածննդի և մշակութային հզորության կենդանի վկան։
Եկեղեցու հարևանությամբ գտնվող գերեզմանատունն ու հնագույն կառույցների մնացորդները լրացնում են այս պատմական համալիրը՝ Վաղարշապատը դարձնելով համաշխարհային քրիստոնեական կենտրոններից մեկը։
Կոորդինատներ՝ 40°10′01″N 44°17′27″E