Բացահայտիր Արմավիրը. Հավերժության և դիմադրության խորհրդանիշը. Սուրբ Էջմիածնի «Աղոթքի և ուխտի» խաչքար-հուշարձանը

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հյուսիսային պարսպի մոտ վեր հառնող «Աղոթքի և ուխտի» խաչքար-հուշարձանը բացառիկ նշանակություն ունի հայոց նորագույն պատմության մեջ, քանի որ այն հանդիսանում է Հայաստանի տարածքում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին կանգնեցված առաջին պաշտոնական հուշակոթողը։

1965 թվականին, երբ Խորհրդային Հայաստանում մեծ շուքով նշվում էր Մեծ Եղեռնի 50-րդ տարելիցը, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի նախաձեռնությամբ և օրհնությամբ Մայր Տաճարի հարևանությամբ վեր խոյացավ այս ինքնատիպ կոթողը։

Հուշարձանի հեղինակը հանճարեղ ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանն է, ով կարողացել է մեկտեղել քրիստոնեական հավատքի խորհրդանիշը՝ խաչքարը, և ազգային-ազատագրական պայքարի ոգին։

Հուշարձանը կառուցված է սրբատաշ բազալտից և ունի աստիճանաձև հորինվածք, որը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի վերելքն ու հարությունը փորձություններից հետո։ Կոթողի դիմային հատվածը հարուստ է տարբեր չափերի ու նախշերի խաչքարային քանդակներով, որոնք մարմնավորում են նահատակված միլիոնավոր հայերի անմահ հոգիները։ Սակայն հուշարձանի ամենաազդեցիկ հատվածը նրա հակադիր կողմն է, որտեղ քանդակված են հայոց ուժի և պետականության խորհրդանիշները՝ արծիվը, սուրն ու վահանը։ Այս դետալը հստակ ուղերձ է այն մասին, որ հայը ոչ միայն զոհ է եղել, այլև պայքարող ու դիմադրող։

Վահանի բոլորակի վրա փորագրված են հերոսամարտերի վայրերի անունները՝ Վան, Սասուն, Մուսա լեռ, Շապին Գարահիսար, Սարդարապատ և այլն, ինչն ընդգծում է կապը ցեղասպանության ողբերգության և հաղթական վերածննդի միջև։

Հատկանշական է, որ հուշարձանը տեղադրված է այնպիսի դիրքով, որ այն դարձել է ուխտատեղի ինչպես տեղացիների, այնպես էլ սփյուռքահայերի համար, ովքեր ամեն տարի ապրիլի 24-ին իրենց խոնարհումն են բերում այստեղ։ Այն ոչ միայն հիշատակի վայր է, այլև աղոթքի և ուխտի կոչ՝ ուղղված գալիք սերունդներին, որպեսզի նրանք երբեք չմոռանան իրենց արմատներն ու պահանջատիրությունը։

Կոորդինատներ՝ 40.1627, 44.2911