Բացահայտիր Արմավիրը. Սուրբ Շողակաթ եկեղեցի. երկնային լույսի և հոգևոր հաստատունության խորհրդանիշը
Վաղարշապատի հյուսիսային կողմում վեր հառնող Սուրբ Շողակաթ եկեղեցին հանդիսանում է հայկական միջնադարյան հոգևոր ժառանգության ամենաինքնատիպ նմուշներից մեկը, որն իր մեջ ամփոփում է քրիստոնեական վաղ շրջանի նահատակության պատմությունն ու ուշ միջնադարի վերածնված ճարտարապետական ոճը։
Տաճարի հիմնադրման պատմությունը սերտորեն շաղկապված է Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու իրադարձությունների հետ. ավանդությունը պատմում է, որ այս վայրում են գտնվել արքունի հնձանները, որտեղ ապաստանել են Հռիփսիմյանց կույսերը, և հենց այստեղ է նահատակվել Սուրբ Մարիանեն։
Եկեղեցու անվանումը խորհրդանշում է այն երկնային լույսի շողը, որը «կաթել է» նահատակների վրա, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել 4-րդ դարում այս սուրբ վայրում մատուռի, իսկ հետագայում՝ եկեղեցու կառուցման համար։
Ներկայիս կառույցը թեև թվագրվում է 1694 թվականով և կառուցվել է Աղամալ Սորոտեցի իշխանի բարերարությամբ՝ Նահապետ Ա Եդեսացի կաթողիկոսի գահակալության տարիներին, սակայն այն իր մեջ կրում է ավելի հին՝ 6-7-րդ դարերի կառույցների հիմքերն ու ճարտարապետական հետքերը։
Ճարտարապետական լուծումներով Սուրբ Շողակաթը պատկանում է «գմբեթավոր դահլիճի» տիպին, որտեղ ներքին տարածությունը միասնական է և ընդարձակ՝ շնորհիվ երկու զույգ որմնամույթերի վրա հենվող բարձր գմբեթի։ Եկեղեցու կառուցվածքն աչքի է ընկնում իր խիստ համաչափությամբ և զուսպ դեկորատիվ լուծումներով. արտաքին պատերը հարթ են, իսկ գմբեթի թմբուկը բազմանիստ է, ինչը տաճարին հաղորդում է ուղղաձիգ ձգվածություն և վեհություն։ Արևմտյան ճակատին կից է գտնվում բաց սրահ-գավիթը, որն իրականացված է կամարակապ լուծումներով և պսակված է վեցասյուն զանգակատնով։
Շինության համար օգտագործված սրբատաշ տուֆի երանգները՝ սկսած բաց դեղնավունից մինչև մուգ շագանակագույն, արևի լույսի ներքո ստեղծում են գույների յուրօրինակ խաղ՝ ընդգծելով կառույցի ծավալային պատկերը։
Տաճարի ներսում խորանի երկու կողմերում գտնվում են փոքրիկ ավանդատները, իսկ պատերի մեջ պահպանվել են միջնադարյան խաչքարերի բեկորներ և արձանագրություններ, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում ժամանակի պատմական անցուդարձի մասին։
Որպես Էջմիածնի հոգևոր համալիրի անբաժանելի մաս, Սուրբ Շողակաթը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցանկում՝ մնալով որպես հայկական հոգևոր վերածննդի և անմահ հավատքի մնայուն հուշարձան։
Կոորդինատներ՝ 40.1677° N, 44.3048° E