Բացահայտիր Արմավիրը. Ակնալիճ. Ակնալիճ. Բնության և մշակույթի ներդաշնակությունը Արմավիրում
Արմավիրի մարզի Մեծամոր համայնքի կազմում գտնվող Ակնալիճ գյուղը Հայաստանի ամենահետաքրքիր ու ինքնատիպ բնակավայրերից է, որն իր մեջ միահյուսում է բնական հարստությունը, ռազմավարական դիրքը և բացառիկ մշակութային ժառանգությունը:
Այն տեղակայված է պատմական Արարատյան դաշտում՝ Վաղարշապատ-Արմավիր մայրուղու վրա:
Գյուղի աշխարհագրական դիրքը խիստ նպաստավոր է. այն գտնվում է Վաղարշապատից ընդամենը 9 կմ հարավ-արևմուտք և մարզկենտրոն Արմավիրից 8 կմ արևելք՝ ծովի մակերևույթից 870 մետր բարձրության վրա:
Բնակավայրը զբաղեցնում է շուրջ 18.09 կմ² տարածք, որի զգալի մասը ոռոգելի և բերրի հողեր են:
Բնակավայրի պատմությունը որպես ժամանակակից ավան սկիզբ է առնում 1954 թվականից: Իր անվանումը գյուղը ստացել է մոտակայքում գտնվող բնական լճից, որը սնվում է ստորերկրյա աղբյուրներով (ակներով):
Գյուղի տնտեսության հիմքը հենց այս բնական ջրային պաշարներն են: Քանի որ բնակավայրը գտնվում է ստորերկրյա աղբյուրներով հարուստ գոտում, այն դարձել է Հայաստանի ձկնաբուծական արդյունաբերության կարևորագույն հանգույցներից մեկը:
Այստեղ գործում են բազմաթիվ ձկնաբուծարաններ, որոնք ապահովում են ինչպես տեղական շուկան, այնպես էլ արտահանման ծավալները:
Բացի ձկնաբուծությունից, զարգացած է այգեգործությունը. արևշատ կլիման թույլ է տալիս մշակել բարձրորակ ծիրան, դեղձ և խաղող:
Բնակչության զգալի մասը զբաղվում է նաև անասնապահությամբ:
Գյուղի ժողովրդագրական պատկերը ևս հատկանշական է: Հիմնադրումից ի վեր բնակչության թիվը կայուն աճ է գրանցել. եթե 1959 թվականին այստեղ ապրում էր ընդամենը 245 մարդ, ապա 1970-ին այն հասավ 2026-ի, իսկ 1989-ին՝ իր գագաթնակետին՝ 3027 բնակչի: Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ակնալիճն ունի 2566 մշտական բնակիչ:
Բնակավայրն աչքի է ընկնում իր էթնիկ բազմազանությամբ. այստեղ ներդաշնակ կողք կողքի ապրում են հայերն ու եզդիները, ինչը բնակավայրին հաղորդում է յուրահատուկ կոլորիտ:
Մշակութային և հոգևոր տեսանկյունից Ակնալիճն ունի համաշխարհային նշանակություն: Գյուղը հանդիսանում է եզդիական համայնքի հոգևոր կենտրոնը: Այստեղ է գտնվում 2012 թվականին կառուցված «Զիարատ» տաճարը, իսկ 2019 թվականին բացվեց «Քուբա Մերե Դիվանե»-ն՝ աշխարհի ամենամեծ եզդիական տաճարը:
Յոթ գմբեթներով պսակված այս շքեղ կառույցը, որը խորհրդանշում է յոթ հրեշտակներին, իսկ կենտրոնական գմբեթը պսակված է ոսկեզօծ արևով, դարձել է ուխտագնացության և զբոսաշրջության կարևորագույն վայր:
Տաճարի հարակից հուշահամալիրը՝ նվիրված հայ-եզդիական բարեկամությանը և ազգային հերոսներին, լրացնում է գյուղի մշակութային արժեքը: Բացի այդ, տարածքում պահպանված նախնադարյան բերդաշենի մնացորդները վկայում են, որ Ակնալիճը բնակեցված է եղել հազարամյակներ առաջ՝ հանդիսանալով հնագույն քաղաքակրթության օջախներից մեկը:
Տեղակայման ճշգրիտ կոորդինատներն են՝ 40°14'0"N 44°15'0"E: