Բացահայտիր Արմավիրը. Ակնա լիճ. Արմավիրի մարզի բնական հարստությունը և Մեծամորի ջրերի ակունքը
Ակնա լիճը հանդիսանում է Արմավիրի մարզի և ողջ Արարատյան դաշտավայրի ամենաարժեքավոր բնական ջրային ավազաններից մեկը: Գտնվելով ծովի մակերևույթից մոտ 970 մետր բարձրության վրա՝ այն դասվում է Հայաստանի ամենացածրադիր լճերի շարքին:
Լիճն ընկած է Մեծամոր քաղաքից և պատմական Մեծամորի հնավայրից ոչ հեռու՝ զբաղեցնելով շուրջ 50 հեկտար մակերես:
Այն աչքի է ընկնում իր ինքնատիպ ձագարաձև ուրվագծով և ստորերկրյա հզոր սնուցմամբ, ինչի շնորհիվ ջուրը մշտապես թարմ է ու հարուստ հանքային նյութերով: Գիտական տեսանկյունից լիճը հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես Արաքս գետի հին հունի մնացորդային հատված, որը հազարամյակների ընթացքում առանձնացել է և ձևավորել այս յուրահատուկ ջրամբարը:
Արմավիրի մարզի գյուղատնտեսության և էկոհամակարգի համար Ակնա լիճն ունի ռազմավարական նշանակություն, քանի որ հենց այստեղից է սկիզբ առնում Մեծամոր (նախկինում՝ Սևաջուր) գետը: Այս ջրային զարկերակը բացառիկ դեր ունի տարածաշրջանի հողատարածքների ոռոգման հարցում՝ կյանք պարգևելով մարզի բերրի այգիներին ու դաշտերին:
Լճի մաքուր և սառնորակ ջրերը, ստորերկրյա աղբյուրներից բխելով, ապահովում են Մեծամոր գետի կայուն հոսքը տարվա բոլոր եղանակներին, ինչը լիճը դարձնում է մարզի կարևորագույն ջրային հանգույցներից մեկը:
Լճի և դրանից սկիզբ առնող ջրերի հետ են կապված բազմաթիվ ավանդազրույցներ, որոնք արտացոլում են տեղի բնակչության հնագույն պատկերացումները բնության ուժերի մասին:
Ժողովրդական պատումներից մեկը պատմում է Արագած լեռան բարձրադիր լճերի և Ակնա լճի միջև գոյություն ունեցող ստորերկրյա գաղտնի կապի մասին: Ըստ ավանդության՝ հովիվը, կորցնելով իր գավազանը Արագածի գագաթին, այն հետագայում գտնում է հենց այս լճում: Այս պատմությունը խորհրդանշում է Հայկական լեռնաշխարհի ջրային համակարգերի միասնականությունը, որտեղ լեռնային բարձունքներից ներսփռվող ջրերը ստորերկրյա ուղիներով հասնում են Արմավիրի հարթավայրեր:
Տեղացիների շրջանում Ակնա լիճը հայտնի է եղել նաև Այղր-գյոլ անվամբ, ինչը կապված է լճի խորհրդավոր բնույթի հետ: Ասում են, թե լճի խորքերում բնակվում են հրեղեն ձիեր ու սպիտակ գոմեշներ: Ավանդության համաձայն՝ հանրահայտ Քյոռ-օղլու թևավոր Ղռաթը սերվել է հենց այս լճից դուրս եկած հրեղեն նժույգից: Նմանատիպ պատմությունները լճին հաղորդում են առասպելական շունչ՝ այն դարձնելով ոչ միայն աշխարհագրական կետ, այլև մշակութային ու հոգևոր արժեք ներկայացնող վայր Արմավիրի մարզի սրտում:
Կոորդինատներ՝ 40°08'40"N 44°10'08"E