Բացահայտիր Արմավիրը. Սարդարապատի երկաթուղային կայարանը․ դարավոր պատմության և ճարտարապետական շքեղության խաչմերուկում
Արմավիրի մարզի պատմական լանդշաֆտում իր ուրույն տեղն ունի Սարդարապատի երկաթուղային կայարանը, որը հիմնադրվել է 1903 թվականին՝ որպես Անդրկովկասյան երկաթուղու կարևորագույն օղակներից մեկը։
Այս կառույցը ոչ միայն ինժեներական նվաճում էր իր ժամանակի համար, այլև իսկական ճարտարապետական գոհար, որն արդեն մեկ դարից ավելի կրում է տարածաշրջանի զարգացման ու հերոսական անցյալի կնիքը։
Շենքի արտաքին տեսքը մարմնավորում է դասական կայարանաշինության լավագույն ավանդույթները՝ օգտագործելով տեղական կարմիր տուֆի տաք երանգները, ինչը կառույցին հաղորդում է թե՛ ամրություն, թե՛ էսթետիկ վեհություն։
Կայարանի ճարտարապետական հորինվածքում առանձնակի ուշադրության են արժանի ճակատային մասի կամարակապ լուծումները և բարձր, լուսավոր պատուհանները, որոնք բնորոշ են 20-րդ դարասկզբի հասարակական շենքերին։ Այս կառույցը սոսկ տրանսպորտային հանգույց չէ․ այն սերտորեն կապված է 1918 թվականի Սարդարապատի հերոսամարտի հետ, երբ երկաթուղին վերածվեց ռազմավարական զարկերակի, որով որոշվում էր հայ ժողովրդի լինել-չլինելու հարցը։
Այսօր կայարանի տարածքում տեղադրված քանդակը, որը պատկերում է հասկերով կամ բարիքներով զամբյուղը գլխավերևում պահած կնոջ կերպար, խորհրդանշում է Արարատյան դաշտի անսպառ բերքն ու վերածնվող կյանքի հարատևությունը։
Պատմամշակութային այս հուշարձանի պահպանությունը մշտապես գտնվում է մասնագետների ուշադրության կենտրոնում։
Համաձայն Հուշարձանների պահպանության ծառայության պետ Ա․ Սիմոնյանի և հուշարձանների պահապան Գ․ Ջեյնալյանի վերջին արձանագրությունների՝ կայարանը պահպանում է իր պատմական տեսքն ու գործառնական նշանակությունը։
Այն շարունակում է ծառայել որպես կայան Երևան-Գյումրի ուղղությամբ ճամփորդողների համար՝ միաժամանակ հանդիսանալով բացօթյա թանգարան, որտեղ յուրաքանչյուր քար ու կամար պատմում է հայկական երկաթուղու և ժողովրդի դիմակայության մասին։
Կոորդինատներ՝ 40.1139, 43.9575:
Լուսանկարները` Հուշարձանների պահպանության Արմավիրի մարզային ծառայության: