Բացահայտիր Արմավիրը. Երվանդակերտի իշխանական ապարանքը. Հայոց հնամենի փառքի վերածնունդը
Հայաստանի պատմական հարստությունների շարքում իր առանձնահատուկ տեղն է զբաղեցնում Երվանդակերտի իշխանական ապարանքը՝ հայոց վերջին Երվանդունի արքա Երվանդ Դ-ի (մ.թ.ա. 220-201 թթ.) կողմից հիմնադրված շքեղ պալատական համալիրը։
Այս պատմական կոթողը գտնվում է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում՝ Ախուրյան գետի ձախ ափին, որտեղ ժամանակին տարածվում էր լեգենդար Ծննդոց անտառը։
Այսօր հնավայրը տեղակայված է ՀՀ Արմավիրի մարզի Բագարան գյուղից մոտ 1,5 կմ դեպի հյուսիս-արևելք՝ սահմանային անցակետի անմիջական հարևանությամբ։
Երվանդակերտը կառուցվել է որպես Երվանդաշատ մայրաքաղաքի հարակից ամրոց-դաստակերտ և աչքի է ընկել իր ճարտարապետական շքեղությամբ ու ռազմավարական դիրքով։
Հնագույն աղբյուրներում, հատկապես Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ, պահպանվել են արժեքավոր տեղեկություններ քաղաքի հիմնադրման և դրա երբեմնի հզորության մասին։
Երկար տարիներ տեղանքն ուսումնասիրվել է այնպիսի անվանի գիտնականների կողմից, ինչպիսիք են Ղևոնդ Ալիշանը, Թորոս Թորամանյանն ու Բաբկեն Առաքելյանը, սակայն միայն վերջերս՝ 2023 թվականին, հուշարձանը ստացավ պաշտոնական կարգավիճակ և ներառվեց Բագարանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Այս վայրը ոչ միայն հնագիտական կարևորագույն շերտ է, այլև խորհրդանշում է հելլենիստական դարաշրջանի հայկական քաղաքաշինության զարթոնքը։
Կոորդինատներ՝ 40.4851, 43.6844 (մոտավոր տեղադրությունը Բագարան գյուղի հյուսիս-արևելքում)