Բացահայտիր Արմավիրը. Երվանդ Քոչարի հանճարեղ մտահղացումը և Վաղարշապատի Կոմիտասյան սրբատեղին
Հայաստանի հոգևոր մայրաքաղաքի՝ Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի կենտրոնում, Կոմիտասի անվան հրապարակի հանգստի գոտում վեր է խոյանում հայ ազգային հանճարի՝ երգահան, երաժշտագետ, հավաքչական ու խմբավարական արվեստի մեծագույն երախտավոր Կոմիտաս Վարդապետի մոնումենտալ հուշարձանը։
Այս կոթողը սոսկ քաղաքային քանդակ չէ, այլ հայ ժողովրդի հոգևոր վերածննդի և տոկունության խորհրդանիշը, որն անխզելիորեն կապված է հոգևոր կենտրոնի կերպարի հետ։
Որպես հանրապետական նշանակության մշակութային արժեք՝ հուշարձանն ընդգրկված է Վաղարշապատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում և կրում է 4.2/22 պաշտոնական ինդեքսը, ինչը երաշխավորում է դրա պետական պահպանությունը։
Հուշարձանի ստեղծման պատմական համատեքստը կապված է 1969 թվականի հետ, երբ համայն հայությունը մեծ շուքով ու պաշտոնական տարաբնույթ միջոցառումներով նշում էր Վարդապետի ծննդյան 100-ամյա հոբելյանը։
Հենց այս հոբելյանական տարում էլ կայացավ արձանի հանդիսավոր բացումը, որը դարձավ քաղաքի պատմության ամենահիշարժան էջերից մեկը։
Կոթողի հեղինակը հայ արվեստի խոշորագույն դեմքերից մեկն է՝ համաշխարհային ճանաչում ունեցող քանդակագործ, գեղանկարիչ և տարածական գեղանկարչության հիմնադիր Երվանդ Քոչարը։
Լինելով մոնումենտալ մտածողության վարպետ՝ Քոչարն այս գործում հրաժարվել է ավելորդ կենցաղային կամ արտաքին դեկորատիվ մանրամասներից՝ ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացնելով Վարդապետի ներաշխարհի և հոգեբանական խորության վրա։
Որպես քանդակագործական նյութ վարպետն ընտրել է հայրենի մոխրագույն բազալտը։ Այս քարատեսակի ընտրությունը պատահական չէր. բազալտի կարծրությունը, հրաբխային ծագումն ու զուսպ, հողեղեն, խորը երանգապնակը լավագույնս փոխանցում են Կոմիտասի կյանքի ողբերգական ընթացքը, նրա անկոտրում կամքն ու մաքառումը։
Քոչարը քարի կոշտ հյուսվածքին հաղորդել է բացառիկ պլաստիկա, որտեղ յուրաքանչյուր կտրվածք և հարթություն աշխատում է լույսի ու ստվերի հակադրության վրա՝ ստեղծելով մշտական շարժման ու ներքին տագնապի տպավորություն։
Կառուցվածքային առումով հուշարձանը ներկայացնում է բարձրաքանդակային սկզբունքով մշակված կիսանդրի, որը տեղադրված է ուղղահայաց, ամուր և պարզ պատվանդանի վրա։ Այս լուծումը քանդակին հաղորդում է սլացիկություն և ձգտում դեպի վեր։
Կոմիտասը պատկերված է մտասույզ, ներամփոփ վիճակում։ Նրա ձեռքերը կրծքի մոտ են՝ կարծես սեղմելով ու հավերժական կորստից պաշտպանելով հայ գեղջկական երգի ու հոգևոր տաղերի թանկարժեք հատիկները։ Դեմքի արտահայտությունը համակված է խորը փիլիսոփայական վշտով, բայց միևնույն ժամանակ՝ վեհությամբ ու խաղաղությամբ։
Քանդակի մակերեսի կոպտատաշ և հարթ մշակված հատվածների հերթագայությունը ստեղծում է հարուստ մակատեքստ, ինչը բնորոշ է Քոչարի հասուն շրջանի մոնումենտալ ոճին։
Այսօր հուշարձանը գտնվում է կատարյալ, կանգուն վիճակում։ Տարիների ընթացքում այն վերածվել է իսկական ուխտատեղիի, որտեղ ամեն տարի Կոմիտասի ծննդյան և հիշատակի օրերին, ինչպես նաև տարբեր մշակութային փառատոների շրջանակներում, հավաքվում են երաժիշտներ, արվեստագետներ, հոգևորականներ և բազմահազար զբոսաշրջիկներ՝ իրենց հարգանքի տուրքը մատուցելու մեծն Վարդապետի հիշատակին։ Հարակից կանաչապատ տարածքը և հրապարակի բարեկարգ միջավայրն էլ ավելի են ընդգծում բազալտե կոթողի մոնումենտալ հնչեղությունը քաղաքային համայնապատկերում։
Աշխարհագրական կոորդինատներ`
40°9'49.702"N 44°17'37.230"E