Բացահայտիր Արմավիրը. Լեռնամերձ. խորհրդավոր Ալլահլուն Արագածի ստորոտին
Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի հյուսիսային սահմանագծում՝ Վաղարշապատի տարածաշրջանում, վեր է խոյանում Լեռնամերձ գյուղը, որն իր աշխարհագրական դիրքով ու պատմական անցյալով յուրօրինակ կամուրջ է հանդիսանում Արարատյան դաշտի և Արագած լեռան ստորոտների միջև։
Այս գեղատեսիլ բնակավայրը Վաղարշապատ քաղաքից գտնվում է ընդամենը 9 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք, իսկ մարզկենտրոն Արմավիրից հեռու է շուրջ 25 կիլոմետր։
Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում գյուղն ունեցել է տարբեր անվանումներ, որոնց թվում հիշատակվում են Ալլահլու, Ալյարլի և Ալյարլու անունները, որոնք արտացոլում են տարածաշրջանի անցյալի բարդ էթնիկական և պատմական շրջադարձերը, մինչև որ բնակավայրը ստացել է իր ներկայիս հնչեղ ու խորհրդանշական Լեռնամերձ անունը։
Աշխարհագրական տեսանկյունից Լեռնամերձը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից մոտավորապես 975 մետր բարձրության վրա։ Այս դիրքը պայմանավորում է բնակավայրի չոր խիստ ցամաքային կլիման, որին բնորոշ են հակադրությունների կտրուկ անցումները։ Գյուղում ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, երբ հյուսիսային սառը օդային զանգվածները ներխուժում են հարթավայր, իսկ հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից մինչև -5 աստիճան Ցելսիուսի սահմաններում։
Ի հակադրություն դրան՝ ամառը տևական է ու շոգ՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, երբ օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը հասնում է 24-ից մինչև 26 աստիճան Ցելսիուսի, իսկ առավելագույն ցուցանիշը կարող է հասնել նույնիսկ 42 աստիճան Ցելսիուսի։
Ամռան ամիսներին այստեղ հաճախակի են լինում խորշակները, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը, իսկ մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը բավականին սակավ է՝ ընդամենը 250-300 միլիմետր։
Բնական լանդշաֆտներն իրենցից ներկայացնում են կիսաանապատներ, որոնք տասնամյակների ընթացքում հետևողական ոռոգման շնորհիվ վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում, սակայն բնությունը գյուղին օժտել է արտեզյան հարուստ ջրերով, որոնք տեղացիների կողմից օգտագործվում են որպես որակյալ խմելու ջուր։
Լեռնամերձի ժողովրդագրական պատմությունը խորապես կապված է հայ ժողովրդի գաղթի պատմության հետ։ Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 384, իսկ առկա բնակչությունը՝ 367 մարդ։ Գյուղի բնակիչները բնիկ հայեր են, որոնց նախնիների մի ստվար մասը տարբեր ժամանակներում տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիսի, Սասունի և Երևանի նահանգի Սուրմալուի շրջաններից՝ իրենց հետ բերելով յուրահատուկ ավանդույթներ ու բարբառային տարրեր։
Բնակչության պատմական դինամիկան ցույց է տալիս հետաքրքիր պատկեր. 1831 թվականին գյուղն ունեցել է ընդամենը 38 բնակիչ, 1897 թվականին այն աճել է մինչև 355-ի, սակայն 1926 թվականին նվազել է՝ հասնելով 57-ի։ Հետագա տասնամյակներում արձանագրվել է կայուն աճ. 1939 թվականին՝ 226, 1959 թվականին՝ 221, 1979 թվականին՝ 363, իսկ 1989 թվականին բնակչությունը հասել է իր գագաթնակետին՝ 449 մարդու։
Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության 2005 թվականի տվյալների՝ գյուղում սեռային կազմը բացարձակ հավասարակշռված է՝ տղամարդիկ և կանայք ունեն նույն 50-ական տոկոս համամասնությունը։ Տարիքային կազմում գերակշռում է աշխատունակ բնակչությունը, որը կազմում է 69 տոկոս, մինչդեռ մինչաշխատունակ տարիքի երեխաները կազմում են 22 տոկոս, իսկ հետաշխատունակները՝ 9 տոկոս։
Համայնքում առկա է շուրջ 88 տնտեսություն, գործում են տարրական դպրոց և կապի հանգույց։
Գյուղի տնտեսության գլխավոր հենասյունը գյուղատնտեսությունն է։
Հողահանդակներում ամենամեծ բաժինն ունեն վարելահողերը, որոնք զբաղեցնում են շուրջ 48 հեկտար տարածք, ինչպես նաև առկա են հիմնադրված պտղատու այգիներ՝ մոտ 3 հեկտար մակերեսով։
Պետական նշանակության հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր և արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 23 և 16 հեկտար։
Տեղի բնակչությունը մասնագիտացած է բանջարաբոստանային և հացահատիկային կուլտուրաների մշակության մեջ, ինչը հանդիսանում է եկամտի հիմնական աղբյուրը։ Բուսաբուծությանը զուգահեռ, զարգացած է նաև անասնապահությունը, մասնավորապես՝ խոշոր եղջերավոր անասունների բուծումն ու թռչնաբուծությունը, ինչը տեղական շուկան ապահովում է թարմ կաթնամթերքով և մսամթերքով։
Չնայած իր աշխատասեր բնակչությանը և բնական ներուժին, Լեռնամերձ համայնքն այսօր կանգնած է մի շարք լրջագույն հիմնախնդիրների առջև, որոնք հրատապ լուծում են պահանջում։
Ամենագլխավոր մարտահրավերը ոռոգման ջրի անբավարարությունն է, որը չոր կլիմայական պայմաններում կենսական նշանակություն ունի բերքատվության բարձրացման համար։
Տեղական տնտեսության զարգացման համար կարևորվում է նաև արտադրված գյուղատնտեսական մթերքների իրացման կայուն շուկաների ստեղծումը, ինչը խթան կհանդիսանա երիտասարդությանը գյուղում պահելու և համայնքի ապագան հզորացնելու համար։
Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 40°15'30.94"N 44°15'46.74"E