Բացահայտիր Արմավիրը. Սարդարապատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու պատմական և ճարտարապետական ժառանգությունը
Հայաստանի Արմավիրի մարզի պատմական Սարդարապատ գյուղի սրտում վեր է հառնում հայկական հոգևոր ճարտարապետության ուշագրավ նմուշներից մեկը՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։
Այս տաճարը ոչ միայն կրոնական կառույց է, այլև հայ ժողովրդի դիմադրողականության և միասնության խորհրդանիշը։
Եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1865 թվականին՝ տեղի բնակիչների նախաձեռնությամբ և անմիջական ջանքերով, ինչը վկայում է այն ժամանակվա համայնքի հոգևոր ամուր հիմքերի մասին։ Շուրջ 17 տարի տևած շինարարական աշխատանքներն իրենց ավարտին են հասել 1882 թվականին՝ գյուղին պարգևելով մի վեհաշուք աղոթատեղի։
Ճարտարապետական տեսանկյունից Սուրբ Աստվածածինը բազիլիկ տիպի կառույց է, որն աչքի է ընկնում իր զուսպ, բայց տպավորիչ հորինվածքով։ Այն կառուցված է հայկական լեռնաշխարհին բնորոշ ջերմ ու ամուր տուֆ քարից, իսկ նրա չափսերը՝ 33 մետր երկարություն և 17 մետր լայնություն, հաղորդում են կառույցին առանձնահատուկ մոնումենտալություն։
Հատկանշական է մի պատմական փաստ, ըստ որի՝ եկեղեցու կառուցման համար անհրաժեշտ փայտե գերանները բերվել են Արևմտյան Հայաստանի Սարիղամիշ քաղաքից, ինչն ընդգծում է կառույցի հոգևոր կապը պատմական հայրենիքի հետ։
Եկեղեցին ունի նաև իր «թաքնված» գաղտնիքները. խորանի վերնամասում գտնվում են հատուկ թաքստոցներ, որոնք պատմական ծանր պահերին ծառայել են որպես ապաստարան։
Այս թաքստոցների հետ է կապված մի հուզիչ պատմություն՝ հայ անվանի զորավար Հովհաննես Բաղրամյանի մասին։ Ասվում է, որ հերոսամարտի ժամանակ վիրավորված զորավարը թաքնվել է հենց այս եկեղեցու թաքստոցում, որտեղ գյուղի տատիկները խնամել ու բուժել են նրան։ Բացի այդ, գյուղի ավագ սերնդի հիշողություններում պահպանվել է այն փաստը, որ եկեղեցում պատարագ է մատուցել ամենայն հայոց հայրիկը՝ Խրիմյան Հայրիկը, ինչն է՛լ ավելի է բարձրացնում սրբավայրի պատմական արժեքը։
Էդ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին շարունակում է մնալ Սարդարապատի հոգևոր առանցքը՝ գտնվելով 40°05'37"N 43°59'31"E աշխարհագրական կոորդինատներում և իր մեջ կրելով դարերի պատմությունն ու հայ շինարարի անկոտրում ոգին։