Բացահայտիր Արմավիրը. Արաքս գյուղի պատմությունն ու արդիականությունը. Խորհրդային տարիներից մինչև մեր օրեր
Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Արմավիրի տարածաշրջանում է գտնվում ուշագրավ պատմություն և յուրօրինակ կենսագրություն ունեցող Արաքս գյուղը։
Այս բնակավայրը գտնվում է մարզկենտրոն Արմավիրից մոտ 12 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք և տեղակայված է հարթավայրային գոտում՝ ծովի մակերևույթից մոտ 850 մետր բարձրության վրա։ Իր աշխարհագրական դիրքով այն մոտ է հայ-թուրքական սահմանին և սահմանակից է պատմական մեծ նշանակություն ունեցող Սարդարապատ հուշահամալիրին, ինչն էլ ավելի է մեծացնում գյուղի ռազմավարական և մշակութային արժեքը։
Գյուղի հիմնադրման պատմությունը սերտորեն կապված է խորհրդային տարիների տնտեսական զարգացումների հետ։
Այն հիմնադրվել է 1940 թվականին որպես Սարդարապատի խորհրդային տնտեսությանը (սովխոզին) կից բնակավայր, որտեղ սկզբնական շրջանում բնակություն են հաստատել հարակից գյուղերից եկած աշխատավորները։
Տարիների ընթացքում բնակավայրն ընդլայնվել է, իսկ 1953 թվականին պաշտոնապես ստացել է գյուղի կարգավիճակ և վերանվանվել Արաքս՝ ի պատիվ մոտակայքով հոսող մայր գետի։
Գյուղի բնակչությունը ձևավորվել է տարբեր տարիներին տարբեր վայրերից, այդ թվում՝ Ադրբեջանից և այլ տարածաշրջաններից տեղափոխված հայ ընտանիքների հաշվին, ինչը համայնքին հաղորդել է յուրահատուկ տեղական մշակույթ և համախմբվածություն։
Արաքսի կլիման բնորոշ է Արարատյան դաշտին. այն չոր խիստ ցամաքային է՝ շոգ ու երկարատև ամառներով և ցուրտ, բայց կարճատև ձմեռներով։ Տեղումների սակավության պատճառով գյուղի կյանքում և տնտեսության մեջ կենսական նշանակություն ունի արհեստական ոռոգումը։
Բարենպաստ և արևոտ եղանակը հիանալի պայմաններ է ստեղծում գյուղատնտեսության զարգացման համար, որն էլ հանդիսանում է տեղի բնակչության եկամտի գլխավոր աղբյուրը։
Հողատարածքները բերրի են, ինչը թույլ է տալիս տեղացիներին զբաղվել պտղաբուծությամբ, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի աճեցմամբ և խաղողագործությամբ։
Արաքսում զարգացած է նաև անասնապահությունը, մասնավորապես՝ խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների բուծումը։
Չնայած գյուղական կյանքի դժվարություններին, Արաքսն ունի զարգացած սոցիալական և կրթական հաստատություններ։
Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, որտեղ կրթություն է ստանում երիտասարդ սերունդը, ինչպես նաև մշակույթի տուն, բուժկետ և համայնքային նշանակության այլ կառույցներ։
Գյուղի անմիջական հարևանությամբ գտնվող Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրն ու Հայոց ազգագրության թանգարանը մշտական մշակութային ազդեցություն ունեն տեղի կյանքի վրա՝ գյուղը դարձնելով նաև զբոսաշրջային երթուղիների անդրադարձի կետ։ Այսօր Արաքսը շարունակում է ապրել, արարել և իր ուրույն տեղը զբաղեցնել Արմավիրի մարզի պատմական և տնտեսական քարտեզի վրա՝ պահպանելով իր ավանդույթներն ու ձգտելով դեպի նոր զարգացումներ։
Կոորդինատներ` 40°05'36"N 43°57'02"E: