Բացահայտիր Արմավիրը. Հուշակերտ գյուղի պատմաաշխարհագրական և սոցիալ-տնտեսական բնութագիրը
Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Հուշակերտ գյուղական բնակավայրը տեղակայված է Արարատյան դաշտավայրի բերրի հարթավայրային գոտում՝ պատմական Արաքս գետի ձախակողմյան ափամերձ շրջանում։
Բնակավայրն ունի հարմարավետ աշխարհագրական դիրք և տրանսպորտային հասանելիություն. այն գտնվում է մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից ընդամենը 11 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Գյուղը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 900 մետր բացարձակ բարձրության վրա, աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 40°04'52"N 43°55'35"E։ Տարածաշրջանին բնորոշ է չոր ցամաքային կլիման, որն աչքի է ընկնում շոգ, երկարատև ամառներով և համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով։
Նման կլիմայական պայմանները՝ զուգորդված Արաքսի ավազանի ջրային ռեսուրսների հետ, պատմականորեն կանխորոշել են տարածքի տնտեսական ուղղվածությունը և ստեղծել նպաստավոր պայմաններ ոռոգելի գյուղատնտեսության զարգացման համար։
Բնակավայրի ժողովրդագրական պատմության և բնակչության թվաքանակի փոփոխությունների դիտարկումը հնարավորություն է տալիս հստակ պատկերացում կազմել տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման դինամիկայի մասին։ Ըստ արխիվային և պաշտոնական վիճակագրական տվյալների՝ 19-րդ դարի առաջին կեսին՝ 1831 թվականին, գյուղն ունեցել է փոքր բնակչություն՝ ընդամենը 59 բնակիչ։
Սակայն հաջորդող տասնամյակների ընթացքում արձանագրվել է բնակչության թվաքանակի կայուն և հետևողական աճ։ 1897 թվականին գյուղում բնակվել է 161 մարդ, իսկ 1926 թվականին՝ 119 մարդ։ Խորհրդային տարիներին բնակչության աճի տեմպերն արագացել են. 1939 թվականին արձանագրվել է 171 բնակիչ, 1959 թվականին՝ 386 բնակիչ, 1970 թվականին՝ 617 բնակիչ, իսկ 1979 թվականին բնակչության թիվը հասել է 743-ի։ Հուշակերտն իր ժողովրդագրական գագաթնակետին է հասել 1989 թվականին՝ կազմելով 881 մարդ։
Հաջորդող շրջանում, կապված հետխորհրդային տրանսֆորմացիաների հետ, բնակչության թիվը կայունացել է՝ 2001 թվականի մարդահամարով գրանցելով 877 բնակիչ, իսկ 2011 թվականի տվյալներով՝ 855 բնակիչ։
Հուշակերտ համայնքի տնտեսության հիմքը և գլխավոր շարժիչ ուժը հանդիսանում է գյուղատնտեսությունը։ Արարատյան հարթավայրի բերրի հողատարածքների և կազմակերպված ոռոգման համակարգի առկայությունը թույլ են տալիս տեղի բնակչությանը հաջողությամբ զբաղվել ինտենսիվ հողագործությամբ։ Արտադրության առաջատար ճյուղերից է խաղողագործությունը. տարածաշրջանի արևոտ օրերի առատությունը նպաստում է բարձրորակ և շաքարայնությամբ հարուստ խաղողի բերքի ստացմանը, որն օգտագործվում է ինչպես թարմ սպառման, այնպես էլ գինեգործության ու կոնյակի արտադրության մեջ։ Խաղողի այգիներին զուգահեռ, գյուղում զարգացած է պտղաբուծությունը, որտեղ հիմնականում մշակվում են կորիզավոր և հնդավոր պտուղներ, ինչպես նաև բանջարաբուծությունը, որն ապահովում է բարձր բերքատվություն ներքին և հանրապետական շուկաների համար։ Բուսաբուծական արտադրությանը զուգահեռ համայնքում կարևոր նշանակություն ունի նաև անասնապահությունը, մասնավորապես՝ խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների բուծումը, ինչը բնակչությանն ապահովում է անհրաժեշտ կաթնամթերքով և մսամթերքով։
Համայնքի սոցիալական, կրթական և մշակութային կյանքի կազմակերպման գործում կենտրոնական դերակատարում ունի Հուշակերտի միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցի շենքը կառուցված է տեղական տուֆ քարից, ինչն ապահովում է կառույցի ամրությունն ու համահունչ է տարածաշրջանի ճարտարապետական ոճին։
Կրթական այս օրջախը հանդիսանում է գյուղի հասարակական կյանքի առանցքը՝ ապահովելով սերունդների լիարժեք կրթությունը, հայրենասիրական դաստիարակությունը և նպաստելով համայնքում երիտասարդության պահպանմանն ու կայուն զարգացմանը։