Ճանաչենք Արմավիրի մարզի անվանի մարդկանց. Արմավիրյան արմատներով բալետի մեծ երախտավորը. Սարգիս Ջանբազյանի անցած փառահեղ ուղին

Արմավիրի մարզն ու պատմական Սարդարապատ աշխարհը հայկական մշակույթին և համաշխարհային արվեստին տվել են բազում կարկառուն դեմքեր, որոնց թողած ժառանգությունն առայսօր անգնահատելի արժեք ունի:

Նրանց շարքում իր ուրույն, փայլուն ու անկրկնելի տեղն է զբաղեցնում ականավոր պարող, պարուսույց, ռեժիսոր և Իրանում բալետի ակադեմիայի հիմնադիր Սարգիս Ջանբազյանը:

Ծնվելով 1914 թվականի հունվարի 16-ին Արմավիր քաղաքում (պատմական Սարդարապատում)՝ նա դեռ վաղ պատանեկությունից դրսևորեց արտակարգ հետաքրքրություն արվեստի, հատկապես պարարվեստի նկատմամբ: Այս արմավիրյան երիտասարդի տաղանդն ու նպատակասլացությունը նրան դուրս բերեցին հայրենի բնօրրանի սահմաններից՝ կանխորոշելով նրա բացառիկ առաքելությունը համաշխարհային պարարվեստի պատմության մեջ:

Ուսումնատենչ և տաղանդավոր պատանին, ավարտելով դպրոցը, մեկնում է Լենինգրադ, որն այն ժամանակ համարվում էր բալետային արվեստի համաշխարհային մայրաքաղաքներից մեկը: Այստեղ նա բարձրագույն կրթություն է ստանում Վագանովայի անվան բալետի հանրահռչակ ակադեմիայում և միաժամանակ ուսանում Լեսգաֆտի անվան համալսարանում:

Ուսումնառության ավարտից անմիջապես հետո նրա տաղանդը նկատվում և գնահատվում է ամենաբարձր մակարդակով. նա աշխատանքի է անցնում Լենինգրադի Կիրովի անվան հռչակավոր թատրոնում: Մինչև 1938 թվականի հուլիսը Ջանբազյանն այնտեղ հանդես է գալիս որպես գլխավոր պարող, բալետմայստեր և գեղարվեստական ղեկավար՝ իր անունը ոսկե տառերով գրելով խորհրդային բալետի պատմության մեջ և ձեռք բերելով մասնագիտական կատարելություն:

1938 թվականին Ջանբազյանի կյանքում սկսվում է մի նոր, պատմական փուլ. նա տեղափոխվում է Իրան և հաստատվում Ղազվին քաղաքում: Այստեղ նա անմիջապես ձեռնամուխ է լինում պարի դպրոցի հիմնադրմանը, ինչն աննախադեպ երևույթ էր տեղի իրականության մեջ:

Ուշագրավ է, որ Ղազվինի հայկական եկեղեցու գլխավոր քահանան, գիտակցելով արվեստի կարևորությունը, թույլատրում է պարի դասերն անցկացնել եկեղեցու տանիքում: Չորս տարի անց՝ 1942 թվականին, մեծանուն արվեստագետը տեղափոխվում է Թեհրան, որտեղ ընդլայնում է իր գործունեությունը՝ պարի դասեր տալով հայկական Կուշեշ ավագ դպրոցում, և նույն թվականին հիմնադրում է Իրանի պատմության մեջ առաջին բալետի ակադեմիան:

Այս քայլով նա դառնում է Իրանում բալետի հիմնադիր հայրը՝ կրթելով սերունդներ և տեղական մշակույթ ներմուծելով դասական պարի բարձրագույն արժեքները:

Ջանբազյանի ստեղծագործական եռանդը չէր սահմանափակվում միայն դասավանդմամբ: 1959 թվականին նա հիմնադրում է ժողովրդական պարերի և երգի համույթը, որի դիրիժորն է դառնում Էդիկ Հովսեփյանը, իսկ հետագայում համույթի փառահեղ ելույթները շարունակվում են մաեստրո Հովիկ Գասպարյանի ղեկավարությամբ: Համույթը մեծ հաջողություններ է գրանցում՝ փայլելով 1962 թվականին Իրանում կայացած երկրորդ ազգային պարային փառատոնում:

Որպես բեմադրիչ և ռեժիսոր՝ Սարգիս Ջանբազյանը կերտել է հարուստ ստեղծագործական կենսագրություն՝ բեմադրելով այնպիսի հանրահայտ գործեր, ինչպիսիք են «Բախչիսարայի շատրվանը», «Հավեսի երազները», «Ռեյնգոլդ Գլիեր» (Chinese Flower Girl), «Խանդ», «Պարսկական մանրանկարչություն», «Անուշ», «Gol-e gandom», «Փայտահատ», «Նավաստիներ», «Կյանք ու մահ» (որը հայտնի է որպես Օձի պար), «Աղոթք լեռներում» և «Qāli-e Kermān» կտավները:

Մեծանուն արվեստագետի երկրային կյանքն ընդհատվեց հանկարծակի. նա մահացավ 1963 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Թեհրանում՝ 49 տարեկան հասակում, սրտի կաթվածից, սակայն նրա թողած մշակութային կապիտալն անմահացավ:

Ջանբազյանի ընտանիքը հավատարիմ մնաց նրա սրբազան գործին. 1950 թվականին նա ամուսնացել էր Ֆլոր Ջանբազյանի հետ, և նրանց զավակները՝ Ալբերտ և Աննա Ջանբազյանները, շարունակեցին հոր ուղին:

Աննան, ով սովորել էր պարարվեստ հոր ղեկավարությամբ, ստանձնեց Թեհրանի բալետի ակադեմիայի ղեկավարումը, իսկ հետագայում Կալիֆոռնիայում հիմնեց բալետի իր ակադեմիան՝ տարածելով ջանբազյանական դպրոցի փառքը ողջ աշխարհում:

Սարգիս Ջանբազյանի անունն ու գործը մշտապես կմնան Արմավիրի մարզի պատմության ոսկե էջերում՝ որպես հայրենի հողի տված ամենատաղանդավոր և ազդեցիկ արվեստագետներից մեկի վավերագիր: