Բացահայտիր Արմավիրը. Գետաշեն. սահմանամերձ գյուղի հաջողության պատմությունը

Գետաշեն գյուղը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Արմավիրի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից մոտավորապես 12 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 880 մետր բարձրության վրա և աշխարհագրական 40°02'36"N 43°56'41"E կոորդինատներում՝ անմիջապես սահմանակից լինելով Թուրքիային։

Բնակավայրը նախկինում կրել է Ջաֆարաբադ անվանումը, քանի որ անցյալում բնակեցված է եղել թուրքերով, իսկ գյուղի ղեկավարն է եղել Ջաֆար խանը, ում անունով էլ այն կոչվել է։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում բնակավայրն ունեցել է վարչատարածքային տարբեր պատկանելություններ. ցարական Ռուսաստանի տիրապետության շրջանում Ջաֆարաբադ անվան տակ ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում, խորհրդային տարիների սկզբնական շրջանում մաս է կազմել Հայկական ԽՍՀ Էջմիածնի գավառի, իսկ 1930 թվականից ներառվել է Հոկտեմբերյանի շրջանի կազմում, որը մինչև 1935 թվականը կոչվում էր Ղուրդուղուլիի շրջան։ Բնակավայրը վերանվանվել է Գետաշեն 1946 թվականի ապրիլի 4-ին, իսկ արդեն 1995 թվականի վարչատարածքային բարեփոխումներից հետո պաշտոնապես մտել է Հայաստանի Արմավիրի մարզի կազմի մեջ՝ ներկայումս հանդիսանալով Մեծամոր համայնքի բաղկացուցիչ մաս։

Բնակավայրի ժողովրդագրական պատկերը ցույց է տալիս, որ 1831 թվականից ի վեր գյուղի բնակիչները գրեթե ամբողջությամբ հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1917–1918 թվականներին այստեղ է գաղթել Սուրմալուից, Իգդիրից, Խոյից և Մուշից։

Ըստ պատմական վիճակագրական տվյալների՝ գյուղի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները. 1921 թվականին այն կազմել է ընդամենը 18 մարդ, 1939 թվականին հասել է 1190-ի, 1959 թվականին՝ 1569-ի, 1970 թվականին՝ 1917-ի, 1979 թվականին՝ 1992-ի, իսկ 1989 թվականին արձանագրվել է առավելագույն ցուցանիշը՝ 2701 բնակիչ։ Հետագա տարիներին նկատվել է որոշակի նվազում, և 2001 թվականին բնակչությունը կազմել է 2205 մարդ։ Համաձայն Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի պաշտոնական արդյունքների՝ Գետաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 2137 մարդ, իսկ առկա բնակչությունը՝ 1994 մարդ։

Գետաշենի տնտեսության առաջատար ճյուղը գյուղատնտեսությունն է. տեղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, դաշտավարությամբ, թռչնաբուծությամբ և խոզաբուծությամբ, ընդ որում՝ բնակավայրում առավել լայն տարածում ունի խաղողի մշակությունը։

Կրթական ոլորտը Գետաշենում գտնվում է բարձր մակարդակի վրա, և գյուղում գործում է բարեկարգ վիճակում գտնվող Գետաշենի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ ներդրված են արվեստի, սպորտի և գյուղատնտեսական ուղղվածության բազմաթիվ խմբակներ։ Բնակավայրի կրթական և սոցիալական կյանքի զարգացման գործում մեծ դերակատարում ունի «Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամը (COAF), որը գյուղական կյանքի բարելավման ծրագրերին է միացել 2012 թվականից սկսած։

Հիմնադրամի կողմից իրականացվող կրթական նախաձեռնությունները ներառում են ստեղծագործական հմտությունների զարգացում, աշակերտական խորհրդի և բանավեճի ակումբների ձևավորում, «Աֆլատուն» սոցիալ-ֆինանսական կրթական ակումբի գործունեություն, մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացներ, ինչպես նաև սոցիալական ու հոգեբանական համապարփակ աջակցություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսման վարձավճարի դժվարություն ունեցող աշակերտների օժանդակությանը և թատերական խմբակի աշխատանքներին, որտեղ ներգրավված են նաև հենաշարժողական և մտավոր խնդիրներ ունեցող անձինք՝ նպաստելով ներառականությանն ու առողջ ապրելակերպի տարածմանը։ Բացի այդ, հիմնադրամի միջոցներով հիմնովին վերանորոգվել է գյուղի դպրոցը, այդ թվում՝ լաբորատորիաները, ջերմոցը և ագրոդպրոցի ճաշարանը։

Կրթական գործընթացի կատարելագործմանը նպաստել է նաև «Դասավանդի՛ր Հայաստան» կրթական ծրագիրը, որի շնորհիվ դպրոցն ապահովվել է համապատասխան մասնագետներով։

Այս համակարգված աշխատանքի արդյունքում դպրոցը տարեկան կտրվածքով արձանագրում է բազմաթիվ հաղթանակներ ու պարգևներ, իսկ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ դիմողների թիվը տարեցտարի աճում է։