Բացահայտիր Արմավիրը. Մրգաստան գյուղի աշխարհագրական և պատմատնտեսական բնութագիրը
Մրգաստան գյուղը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Խոյ համայնքում՝ Վաղարշապատի տարածաշրջանում։
Բնակավայրը տեղակայված է Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 3 կմ դեպի հյուսիս, մարզկենտրոն Արմավիրից 28 կմ հեռավորության վրա, իսկ ծովի մակարդակից ունի 900 մետր բարձրություն։
Պատմականորեն բնակավայրն ունեցել է տարբեր անվանումներ, այդ թվում՝ Խոջիլար, Հաջիլար և Հաջիլեր։ Գյուղը վերանվանվել է Մրգաստան 1935 թվականի հունվարի 3-ին։ Բնակավայրի ընդհանուր տարածքը կազմում է 2.8 քառակուսի կիլոմետր։ Պատմամշակութային տեսանկյունից գյուղից դեպի արևմուտք գտնվում է հին բնակատեղի, ինչպես նաև տարածքում առկա են միջնադարյան արժեքավոր խաչքարեր։
Բնակավայրի աշխարհագրական դիրքը բնութագրվում է Միջինարաքսյան հարթավայրում և Քասաղ գետի հովտում գտնվելով։ Տարածաշրջանի կլիման չոր է և խիստ ցամաքային։ Ձմեռներն այստեղ սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, ընդ որում՝ հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -15-ից մինչև -25 աստիճան Ցելսիուսի սահմաններում։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսները, օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը հասնում է 24°-ից մինչև 26°-ի, իսկ առավելագույն բարձր ջերմաստիճանը գրանցվում է մինչև 42°: Տարածքին բնորոշ են հաճախակի հանդիպող խորշակները, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։
Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 250-300 մմ։ Ագրոկլիմայական տեսանկյունից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում. բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք տարիների ընթացքում ոռոգման շնորհիվ վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։
Բնակչության ժողովրդագրական պատմությունը ցույց է տալիս կայուն աճի միտումներ։ Մինչև 1918 թվականը գյուղն ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն, այնուհետև դարձել է զուտ հայաբնակ։ Ժամանակակից բնակիչների նախնիների մի մասը 1828-1829 թվականներին և 1915-1916 թվականներին տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Մոկսի, ինչպես նաև Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի շրջաններից։
Ըստ պատմական տվյալների՝ 1831 թվականին բնակավայրն ունեցել է 185 բնակիչ, 1873-ին՝ 250, 1897-ին՝ 385, 1926-ին՝ 292, 1939-ին՝ 435, 1959-ին՝ 548, 1979-ին՝ 824, 1989-ին՝ 844, 2001-ին՝ 960, իսկ 2011-ին՝ 957 բնակիչ։
Համաձայն ՀՀ 2022 թվականի մարդահամարի պաշտոնական արդյունքների՝ Մրգաստանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1155 մարդ, իսկ առկա բնակչությունը՝ 1012 մարդ։ Ազգային կազմը միատարր է՝ հայեր, որոնց հոգևոր կենտրոնն է Հայ Առաքելական Եկեղեցին։
Գյուղատնտեսությունը հանդիսանում է բնակավայրի տնտեսության հիմնական ճյուղը։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները հիմնականում ոռոգվում են Ստորին Հրազդանի ջրանցքի ջրերով։ Հողատարածքների կառուցվածքում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը, որոնք զբաղեցնում են 144.47 հեկտար, իսկ բազմամյա տնկարկները կազմում են 7 հեկտար։
Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր և արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 16 և 44 հեկտար։
Տեղի բնակչությունը ակտիվորեն զբաղվում է պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, ինչպես նաև անասնապահությամբ։
Տեխնիկական մշակաբույսերից հաջողությամբ աճեցվում է խորդենի, որն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ՝ եթերայուղերի արտադրության նպատակով։
Կոորդինատներ՝ 40°12'03"N 44°16'38"E