Բացահայտիր Արմավիրը. Արագափ. Արմավիրի մարզի պատմական ու մշակութային հուշարձանը
Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի պատմական բնակավայրերի շարքում իր ուրույն ու հետաքրքիր պատմությունն ունի Արագափ գյուղը։
Այս գեղատեսիլ բնակավայրը տեղակայված է Արմավիրի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից մոտավորապես 15 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։
Գյուղն աշխարհագրորեն գտնվում է Արաքս գետի ձախափնյա հարթավայրում՝ ծովի մակերևույթից 845 մետր բարձրության վրա, ինչը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում երկրագործության և բնակլիմայական հարմարավետության համար։
Այսօր Արագափը ներառված է Մեծամոր խոշորացված համայնքի կազմում և զբաղեցնում է շուրջ 12.5 քառակուսի կիլոմետր տարածք։
Բնակավայրն ունի հարուստ պատմական անցյալ, որի արմատները հասնում են 19-րդ դարի առաջին կես։ Գյուղը հիմնադրվել է 1820 թվականին։ Իր հիմնադրման ժամանակներից սկսած այն կրել է Էվջիլար անվանումը, որը թարգմանաբար նշանակել է «որսատեղ»։
Այս պատմական անվանումը հուշում է, որ տարածքը հնում եղել է հարուստ որսատեղի՝ շնորհիվ Արաքսի մերձափնյա էկոհամակարգի։
Սակայն հայրենական պատմության հոլովույթում և տեղանունների հայեցի վերականգնման շրջանակներում, բնակավայրը պաշտոնապես վերանվանվել է Արագափ 1947 թվականի ապրիլի 10-ին՝ ստանալով իր ներկայիս հնչեղ ու գեղեցիկ անունը։
Արագափի ժողովրդագրական պատկերը ևս մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում։ Համաձայն պատմական տվյալների՝ բնակչության թվաքանակը տարիների ընթացքում կայուն աճ է արձանագրել։ Եթե 1831 թվականին գյուղում բնակվում էր ընդամենը 142 մարդ, ապա 1873 թվականին նրանց թիվը հասել է 492-ի, իսկ 1914 թվականին՝ 746-ի։ Հետագա տասնամյակներին բնակչության թիվը շարունակել է ավելանալ. 1931 թվականին գրանցվել է 750 բնակիչ, 1959 թվականին՝ 876, 1970 թվականին՝ 882, իսկ 1989 թվականին այն արդեն հասել էր 1167-ի։
Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով՝ Արագափի մշտական բնակչությունը կազմել է 1362 մարդ, իսկ առկա բնակչությունը՝ 1348 մարդ։ Հատկանշական է գյուղի ազգային կազմը, որն աչքի է ընկնում էթնիկ ներդաշնակությամբ. այստեղ կողք կողքի ապրում են հայեր, որոնք կազմում են բնակչության 75%-ը, և եզդիներ, որոնք կազմում են 25%-ը։
Տեղի հայ բնակչության մի մասի նախնիները գաղթել են Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի գավառների գյուղերից՝ իրենց հետ բերելով պատմական հայրենիքի ավանդույթներն ու բարբառային պատառիկները։
Գյուղի տնտեսության հիմնասյունը տեղական բերրի հողերի մշակումն է։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործությունն է, որը դարեր շարունակ կերակրել է տեղացիներին։ Արագափցիները մեծ հաջողությամբ զբաղվում են նաև այգեգործությամբ՝ հիմնելով պտղատու և խաղողի այգիներ, ինչպես նաև հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրությամբ։
Շնորհիվ բարենպաստ դիրքի և ջրային ռեսուրսների հասանելիության՝ գյուղում լայն տարածում են գտել նաև բանջարաբուծությունը, թռչնաբուծությունը և խոզաբուծությունը, որոնք ապահովում են տեղական արտադրանքի բազմազանությունն ու կայուն եկամուտը համայնքի համար։
Արագափը զուրկ չէ նաև հոգևոր ու պատմամշակութային արժեքներից, որոնք համախմբում են տեղի հավատացյալ ժողովրդին։ Գյուղի գլխավոր հոգևոր կենտրոնը և պատմամշակութային գլխավոր հուշարձանը տեղի եկեղեցին է, որը կրում է Սուրբ Աստվածածին անունը։
Այս սրբատեղին դարեր շարունակ եղել է համայնքի հոգևոր հենարանը, որտեղ պահպանվել են հայոց եկեղեցական ավանդույթներն ու քրիստոնեական հավատքը։ Գյուղի պաշտոնական լեզուն հայերենն է, իսկ հայ բնակչության հոգևոր կյանքը սերտորեն կապված է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հետ։
Այսպիսով, Արագափը ներկայանում է որպես աշխատասեր մարդկանցով, հարուստ մշակույթով և պատմական խորը արմատներով օժտված մի գեղեցիկ հայկական բնակավայր, որն իր պատվավոր տեղն ունի Արմավիրի մարզի պատմաաշխարհագրական դիմագծում։
Կոորդինատներ` 40°2'30"N 44°8'41"E: