Բացահայտիր Արմավիրը. Հնագիտական գանձ Մերձավանում. պատմության հետքերով
Մերձավանի դամբարանադաշտը հանդիսանում է հայկական լեռնաշխարհի հնագիտական համայնապատկերի կարևոր օղակներից մեկը: Այն իրենից ներկայացնում է հնագույն թաղման կառույցների համալիր, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներով՝ ընդգրկելով ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջանները։
Այս ժամանակաշրջանը հայոց պատմության մեջ առանձնանում է նյութական մշակույթի, մետաղագործության և ռազմական արվեստի զգալի վերելքով։
Պատմական և հնագիտական առանձնահատկությունները
Դամբարանադաշտերը, ինչպիսին Մերձավանինն է, հանդիսանում են հիմնական աղբյուրները՝ հասկանալու այդ դարաշրջանի մարդկանց ոչ միայն թաղման ծեսերը, այլև սոցիալական շերտավորումը, հոգևոր աշխարհն ու առօրյա կյանքը։ Թաղման կառույցներում հայտնաբերվող գտածոները՝ զենքեր, զարդեր, կենցաղային իրեր և խեցեղեն, վկայում են բարձր զարգացած արհեստագործության մասին։ Այս տարածքի դիրքը՝ Արարատյան դաշտավայրի սրտում, վկայում է այն մասին, որ այն եղել է կարևոր հաղորդակցական և տնտեսական հանգույց դեռևս հազարամյակներ առաջ։
Աշխարհագրական դիրքը և լանդշաֆտը
Տեղանքն աչքի է ընկնում իր ռազմավարական նշանակությամբ՝ գյուղի եզրին և գործող գերեզմանոցին կից դիրքը թույլ է տալիս տեսնել պատմության անընդհատությունը։ Այստեղից բացվող տեսարանը դեպի Արարատ լեռն անգնահատելի է, ինչը տվյալ պատմամշակութային վայրը դարձնում է ոչ միայն գիտական հետազոտությունների առարկա, այլև հայկական լանդշաֆտի ինքնատիպ պատկեր: Պատմական այս շերտերը հողի մեջ պահպանվել են դարեր շարունակ, և դրանց ուսումնասիրությունը բացահայտում է մեր նախնիների կենսակերպի նրբությունները, որոնք հաճախ արտացոլված են գերեզմանների կառուցվածքի և դրանցում առկա հուղարկավորման պարագաների մեջ:
Պահպանության կարևորությունը
Նման հնագիտական օբյեկտները հանդիսանում են պետության պատմական հիշողության կրողները։ Դրանց առկայությունը Մերձավանում փաստում է, որ այս տարածաշրջանը հազարամյակներ շարունակ եղել է ակտիվ բնակեցված և ունեցել է բարդ հասարակական կառուցվածք։ Յուրաքանչյուր դամբարան իր մեջ պարունակում է «ժամանակի կապսուլ», որը պատմաբաններին հնարավորություն է տալիս վերականգնել անցյալի դրվագները՝ առանց գրավոր աղբյուրների։
Հուշարձանի կոորդինատները (Մերձավան) 40.165, 44.385: