Բացահայտիր Արմավիրը. Դեղոյնի խաչքարը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում․ 1148 թվականի վիմագիր կոթողը

Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքում՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի գանձատան գլխավոր մուտք տանող ճանապարհի աջ կողմում, պատվանդանի վրա կանգնեցված է 12-րդ դարի արժեքավոր պատմամշակութային հուշարձաններից մեկը՝ Դեղոյնի խաչքարը:

Այն ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (պետական ցուցիչ՝ 4.2/14.1.5):

Խաչքարն սկզբնապես կանգնեցված է եղել Վայոց ձորի մարզի Վերնաշեն գյուղից շուրջ 7 կիլոմետր հարավ-արևելք գտնվող Թանահատի վանքում: Հետագայում այն տեղափոխվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին:

Խաչքարն ամբողջությամբերիզված է միատող վիմական արձանագրությամբ.

«Թ[ՎԻՆ] ՇՂԷ. (1148), ԽԱՉՍ ԴԵՂՈՅՆՍ [Է], ՈՐ ՍՊԱՆԻՆ, ՍԲ [ԽԱՉՍ] ԻՆԻՍԱՐԻՆ ՅԻՇԵԱ Ի ՔՍ»:

Ըստ այս արձանագրության՝ խաչքարը 1148 թվականին պատվիրել է Ինհիսարը՝ ի հիշատակ սպանված Դեղոյնի: «Ինհիսար» անձնանվան այլ հիշատակություններ պատմական աղբյուրներում հայտնի չեն:

Խաչքարի հորինվածքում եռաստիճան պատվանդանին կանգնած հիմնախաչի խաչաթևերի հատման կետում քանդակված է հավասարաթև խաչ: Նմանատիպ հավասարաթև խաչ պատկերված է նաև վիմագրի մեջ՝ «ՍԲ» բառից հետո, որը հավանաբար «ԽԱՉՍ» բառի խորհրդանշական պատկերումն է:

Հատկանշական է, որ խաչքարի պատվանդանին փակցված է metal ցուցանակ, որի համաձայն կոթողը ծագումով Գլաձորից է և կրում է 1279 թվականը: Սակայն ինքը՝ վիմագիր արձանագրությունը, հստակ վկայում է, որ այն կերտվել է 1148 թվականին (հավանաբար պատվանդանին սխալմամբ այլ ցուցանակ է փակցվել):

Տեղակայում. Արմավիրի մարզ, ք. Վաղարշապատ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին (Գանձատան մուտքի մոտ)

GPS Կոորդինատներ. 40.161806, 44.291111 (40°09'42.5"N 44°17'28.0"E)